FIDIC shartnomalari — eng so‘nggi moddagacha tushuntirilgan.
FIDIC.uz — O‘zbekiston va Markaziy Osiyoda FIDIC, EPC, da’volar (claims), DAAB va xalqaro taraqqiyot banklari loyihalari bo‘yicha mustaqil bilimlar markazi.
Mutaxassislik sohalari:
Loyihangizga qaysi kitob kerakligiga ishonchingiz komil emasmi? Kamalak seriyasini oching →
0+
davlat FIDIC’dan foydalanadi
0
kamalak seriyasidagi kitoblar
0
2017-yil tahririda modda
XTB
World Bank · ADB · EBRD
FIDIC nima
FIDIC — infratuzilma quriladigan standart
FIDIC (fr. Fédération Internationale Des Ingénieurs-Conseils — Maslahatchi muhandislarning xalqaro federatsiyasi, 1913-yilda tashkil etilgan) qurilish va infratuzilma loyihalari uchun amaldagi xalqaro standartga aylangan standart shartnoma shartlarini chiqaradi. «FIDIC shartnomasi» deganda kamalak seriyasidagi kitoblardan biri — Red, Yellow, Silver, Pink va boshqalar tushuniladi.
Kitob xavflar Buyurtmachi, Pudratchi va Muhandis oʻrtasida qanday taqsimlanishini va qatʼiy tartiblarni belgilaydi: oʻzgarishlar qanday rasmiylashtiriladi, muddat uzaytirilishi qanday hisoblanadi, daʼvo toʻgʻrisidagi xabar necha kun ichida beriladi va nizo DAAB’dan arbitrajgacha qanday yoʻl bosadi. Standart shartlar 100 dan ortiq mamlakatda qoʻllaniladi, Jahon banki, ADB va EBRD esa oʻzlari moliyalashtiradigan ishlarda FIDIC’ni talab qiladi.
Oʻzbekistonda 10.10.2023-yildagi ПП-330 qarori belgilaydi: 2025-yil 1-yanvardan yangi yoʻl-qurilish obyektlarida muhandislik boshqaruvi va texnik nazoratni mustaqil tashkilotlar FIDIC amaliyoti va hujjatlariga muvofiq, autsorsing shartlarida amalga oshiradi.
Ichida nima bor
Bitta portal — FIDIC bilan
ishlashning to‘rt yo‘li
Kamalak seriyasi bilan birinchi tanishuvdan tortib sertifikatsiyaga tayyorgarlik va real loyihalarni ekspert qo‘llab-quvvatlashgacha.
Bilimlar bazasi
FIDIC, EPC, claims va XTB loyihalari bo‘yicha maqolalar, keys tahlillari, tahrirlar taqqoslovi va atamalar kutubxonasi.
Maqolalarni ochishInteraktiv seriya
FIDIC kamalak seriyasi interaktiv kitob sifatida: xavf profili, asosiy moddalar va har bir shaklning qo‘llanilishi.
Kitobni javondan olingSertifikatsiyaga tayyorgarlik
FIDIC Credentialing uchun materiallar va sinov testlari: Red, Yellow, Silver Book, Claims, DAAB va Procurement.
O‘zingizni sinab ko‘ringBridge Consult tajribasi
FIDIC.uz ortida amaliyotchi jamoa turadi. Shartnoma tahlili yoki nizo bo‘yicha yordam kerakmi — konsultatsiya so‘rang.
Konsultatsiya so‘rashInteraktiv kitob · The Rainbow Suite
FIDIC kamalak seriyasi
FIDIC — bu bitta hujjat emas, balki rang bilan kodlangan shartnomalar oilasi. Kitobni javondan olib, uning xavf profili, asosiy moddalari va O‘zbekiston loyihalaridagi qo‘llanilishini ko‘ring.
Kitobni tez solishtirish uchun muqovaga kursor olib boring. To‘liq ochish uchun bosing. Kitob yoyilmasini ochish uchun muqovani bosing.
Kim loyihalashtiradi
Narx belgilash
Pudratchining xavf ulushi
Qachon qo‘llaniladi
Asosiy xususiyatlar
Xarakterli modda
🇺🇿 O‘zbekiston
Red vs Yellow vs Silver
Uch asosiy FIDIC kitobini solishtiring
Amaliy farqni tez ko‘ring: kim loyihalashtiradi, risk qayerda, to‘lov qanday va nizolar qayerdan boshlanadi.
Buyurtmachi / Muhandis
Pudratchi
Pudratchi
BoQ, re-measurement
Tuzatishli lump sum
Qat’iy EPC / turnkey
O‘rtacha
Yuqoriroq
Yuqori
Mustaqil boshqaruv
Mustaqil boshqaruv
Buyurtmachi vakili
Civil works, yo‘llar, ko‘priklar, hajmlar
Plant, design-build, uskunalar
IPP/PPP/EPC, narx va sana aniqligi
O‘lchash, variations, kechikish
Design responsibility, tests, performance
Unforeseeable, scope gaps, fitness
Contract Clause Map
FIDIC asosiy moddalari xaritasi
Narx, muddat, claims va nizolarga eng ko‘p ta’sir qiladigan clauses bo‘yicha tezkor navigator. Moddani tanlang: risk, tekshiruv nuqtalari va keyingi materialni ko‘rasiz.
Bog‘liq material
Definitions & interpretation
Risk
Noaniq terminlar muddat, tomonlar, hujjatlar va notices ma’nosini o‘zgartiradi.
Nimani tekshirish kerak
Contract Data, definitions, priority of documents va notices tilini tekshiring.
Clause 21 · nizolarni hal qilish
FIDIC 2017 bo‘yicha nizo zinapoyasi
FIDIC tomonlarni darhol sudga yubormaydi, balki zinama-zina olib boradi: Muhandis qaroridan doimiy DAAB kengashiga va faqat shundan keyin arbitrajga. DAAB qarori darhol ijro etilishi shart.
DAAB qanday ishlaydi- 01
Engineer's Determination
Nizo Sub-Clause 3.7 bo‘yicha Muhandis qarori bilan boshlanadi (Silver Book bundan mustasno).
- 02
Reference to the DAAB
Nizoni doimiy Dispute Avoidance/Adjudication Board’ga topshirish.
- 03
DAAB Decision
DAAB qaror chiqaradi; u darhol ijro etilishi shart.
- 04
Notice of Dissatisfaction
Rozi bo‘lmagan tomon belgilangan muddatda NOD topshiradi.
- 05
Amicable Settlement
Arbitrajgacha tinch yo‘l bilan kelishishga urinish davri.
- 06
International Arbitration
Yakuniy bosqich — arbitraj (odatda ICC qoidalari bo‘yicha).
Bilimlar bazasi
So‘nggi materiallar
Gruziyada FIDIC: shakl haqiqatan ishlaydigan yoʻl koridori
Gruziyada FIDIC amaliyoti: East–West Highway va Avtomobil yoʻllari departamenti, 2023-yilgi xaridlar qonuni, Jahon banki nimani xarid qiladi va tender paketida nimani tekshirish kerak.
Qirgʻizistonda FIDIC: shaklni qonun emas, bank belgilaydi
Qirgʻizistonda FIDIC amaliyoti: nega majburiy talab yoʻq, № 27-sonli xaridlar qonuni xalqaro shartnomaga qanday yoʻl beradi, ishlarni kim xarid qiladi va tender paketida nimani tekshirish kerak.
Tojikistonda FIDIC: donor loyihalari va № 1955-sonli qonun
Tojikistonda FIDIC amaliyoti: nega shaklni donor olib keladi, 15.03.2023-dagi № 1955-sonli xaridlar qonuni XTB qoidalari bilan qanday munosabatda, ishlarni kim xarid qiladi va tender paketida nimani tekshirish kerak.
FIDIC.uz Tools
Kontrakt jamoasi uchun vositalar
Faqat maqolalar emas: tender package, notice muddatlari, claim tayyorligi va FIDIC formasini tanlash — bitta ekotizimda.
Narxdan oldin tender paketini tekshirish: Contract Data, securities, ESHS, DAAB.
Ochish → Clarification GeneratorDeadline gacha tender hujjatlariga savollar va commercial assumptions.
Ochish → Claim ReadinessClaim oʻz-oʻzini tekshirish: notices, records, causation, quantum.
Ochish → Notice DeadlineHodisa sanasidan notice (28 kun) va detailed claim (84 kun) muddatlari.
Ochish → Book Selector6 savol — tavsiya etilgan forma: Red, Yellow, Silver, Pink yoki Green.
Ochish → KalkulyatorlarLD vs cap, IPC, DAAB taymlayni va EOT bilan kechikish.
Ochish →FAQ
FIDIC haqida ko‘p beriladigan savollar
FIDIC shartnomalari oddiy so‘z bilan nima?
FIDIC — Maslahatchi muhandislarning xalqaro federatsiyasi ishlab chiqqan qurilish va infratuzilma loyihalari uchun standart shartnoma shakllari. Ular buyurtmachi, pudratchi va muhandis o‘rtasidagi «o‘yin qoidalarini» belgilaydi: kim nimaga javobgar, to‘lov qanday, hajmlar qanday o‘zgaradi va nizolar qanday hal qilinadi. Ular 100 dan ortiq mamlakatda qo‘llaniladi.
Red, Yellow va Silver Book qanday farq qiladi?
Red Book — buyurtmachi loyihalashtiradi, to‘lov o‘lchangan hajmlar bo‘yicha. Yellow Book — pudratchi loyihalashtiradi (design-build), qat’iy narx. Silver Book — investor uchun narx va muddat aniqligi maksimal bo‘lgan, deyarli barcha xavf pudratchida bo‘lgan EPC «kalit». Tanlov birinchi navbatda kim loyihalash uchun javobgarligiga bog‘liq.
Jahon banki va ADB loyihalari uchun qaysi FIDIC kitobi ishlatiladi?
Odatda — Pink Book (MDB Harmonised Construction Contract), Red Book’ning taraqqiyot banklari uchun uyg‘unlashtirilgan versiyasi. Unga deyarli doimo aniq bankning halollik, audit va xaridlar bo‘yicha Maxsus shartlari ilova qilinadi.
Claims’dagi 28 kunlik qoida nima?
2017-yil tahriri bo‘yicha (Sub-Clause 20.2.1) tomon hodisadan xabardor bo‘lgan paytdan 28 kun ichida da’vo to‘g‘risida xabar berishi shart. Bu — presekativ muddat: uni o‘tkazib yuborish, da’vo mazmunan asosli bo‘lsa ham, unga bo‘lgan huquqdan butunlay mahrum qilishi mumkin.
DAAB nima?
DAAB (Dispute Avoidance/Adjudication Board) — butun loyiha muddatiga tayinlanadigan, nizolarni oldini olish va hal qilish bo‘yicha doimiy kengash. Uning qarori darhol ijro etilishi shart; rozi bo‘lmagan tomon o‘z vaqtida Notice of Dissatisfaction topshirib, keyinroq arbitrajga murojaat qilishi mumkin.
FIDIC 2017 tahriri 1999-yildan qanday farq qiladi?
2017-yil tahrirlari batafsilroq va tartibliroq: 20 ta o‘rniga 21 ta modda, har ikki tomon uchun yagona da’volar tartibi (Clause 20), nizolar bo‘yicha alohida modda (Clause 21), nizolarni oldini olishga urg‘u bilan DAB’dan DAAB’ga o‘tish va Muhandisning qaror chiqarishda neytral harakat qilishi talabi.
FIDIC.uz real shartnoma bilan yordam beradimi?
Ha. Portal ortida Bridge Consult amaliyotchi jamoasi turadi: sertifikatlangan FIDIC mutaxassislari (FCCE, FCCP), claims, arbitraj va XTB loyihalari bo‘yicha ekspertlar. Saytda so‘rov qoldiring yoki Telegram’ga yozing — loyihangiz bo‘yicha ishlash formatini taklif qilamiz.
Powered by Bridge Consult
FIDIC bo‘yicha savolingiz bormi?
Tez tushuntirish uchun — AI-yordamchi. Sizning shartnomangiz, claim yoki tenderingiz bo‘yicha — Bridge Consult amaliyotchi jamoasi.
FIDIC AI · beta
Javoblar faqat ma’lumot uchun bo‘lib, yuridik maslahat emas.
Shartnomangiz tahlili kerakmi?
FIDIC.uz ortida Bridge Consult amaliyotchi jamoasi turadi: sertifikatlangan FIDIC mutaxassislari (FCCE, FCCP), claims, arbitraj va XTB loyihalari bo‘yicha ekspertlar. So‘rov qoldiring — javob beramiz va ishlash formatini taklif qilamiz.